Kształcenie specjalne - praca zdalna z uczniem niepełnosprawnym

Artykuły metodyczne
  • Autor: Monika Szustkowska
  • Stanowisko: doradca metodyczny w zakresie kształcenia specjalnego

Szanowni Państwo, w związku z niezwykle trudną i wyjątkową sytuacją w Polsce i na świecie, spowodowaną czasowym ograniczeniem funkcjonowania szkół i placówek oświatowych, Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadza z dniem 25 marca 2020 r. obowiązek zdalnego nauczania na odległość. Dotyczy to zarówno uczniów w szkołach ogólnodostępnych, jak i uczniów niepełnosprawnych intelektualnie. Specyfika pracy pedagogów specjalnych i funkcjonowania szkół i placówek specjalnych jest bardzo różna.

Aby zorganizować nauczanie zdalne dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi potrzeba zatem spójności, planowości, korelacji i współpracy wszystkich nauczycieli. Naszym głównym zadaniem jest informowanie i podpowiadanie rodzicom, gdzie dostępne są materiały i informacje, które mogą wykorzystać w pracy ze swoimi dziećmi. Ważny jest jasny i dosyć czytelny przekaz, ustalenie współpracy na tydzień, nie wysyłając zadań każdego dnia, dostosowując ilość treści i zadań dla konkretnego dziecka. Nawiązanie kontaktu z rodzicami to istotny element współpracyi gwarancja efektywnie podjętych przez nauczycieli działań.

Niestety nie każdy uczeń posiada w domu komputer i nie wszyscy mają też dostęp do Internetu, dlatego podczas planowania pracy należy wypośrodkować i zaplanować takie aktywności, do których dostęp do komputera nie będzie koniecznością. Wykorzystajmy do tego celu telefon, który znacznie ułatwi kontakt z uczniem i jego rodzicami. Niestety nie wszyscy niepełnosprawni uczniowie zdają sobie sprawę z zaistniałej sytuacji, dla niektórych przerwa w nauce oznacza po prostu wakacje, a dla innych brak kontaktu z nauczycielem, terapeutą, wychowawcą czy kolegami z klasy, grupy czy zespołu, może okazać się traumatycznym przeżyciem. Postarajmy się zatem jak najszybciej skontaktować z uczniami, aby zapewnić ich o naszej obecności. Nie zapomnijmy o tych uczniach, którzy na co dzień są wycofani, mniej aktywni, nie mają poprawnych relacji z innymi uczniami, aby nie czuli się jeszcze bardziej wykluczeni.

W pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, a w szczególności z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie, bazujemy na ich mocnych stronach. Poprzez praktyczne i aktywne działanie wykorzystujemy to co dzieje się tu i teraz, uczymy na konkretnym materiale, wielozmysłowo, bazując na doświadczeniu. W wielu przypadkach istotny jest alternatywny sposób komunikacji oparty o piktogramy, ponieważ przekaz słowny nie przyniesie w tym przypadku żadnego skutku.

Biorąc pod uwagę te wszystkie uwarunkowania, słowem klucz okazuje się INDYWIDUALIZACJA. Spersonalizowane podejście do ucznia ma przełożenie na organizację zdalnego nauczania w odniesieniu do każdego ucznia. Działając w oparciu o przepisy prawa, pedagodzy specjalni mają nie tylko prawo, ale i obowiązek samodzielnie decydować o formie, zakresie i dostosowaniu nie tylko warunków pracy z uczniami, ale również realizację podstawy programowej. Podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim jest taka sama, jak dla uczniów w szkole ogólnodostępnej, jednak forma jej realizacji jest dostosowana do maksymalnych możliwości uczniów. Jakie to są możliwości decydują sami nauczyciele, którzy najlepiej znają swoich uczniów. Podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym jest na tyle ogólna, szeroka i spójna z funkcjonowaniem w życiu codziennym, że nie ma żadnego problemu by ją realizować. Każda aktywność i nasza propozycja wpisze się w jej treści. Bazujmy na mocnych stronach uczniów, wykorzystujmy dostępne w domu przedmioty i sprzęty, by z powodzeniem zrealizować podstawę programową.

Na portalach i stronach internetowych można znaleźć wiele podpowiedzi, jakie materiały nauczyciel może udostępnić uczniom i jak zaplanować zdalne nauczanie uczniów niepełnosprawnych. Poniżej kilka propozycji, które znacznie ułatwią pracę zdalną:

Planując pracę zdalną z uczniem niepełnosprawnym pamiętajmy przede wszystkim o możliwościach psychofizycznych uczniów, stawiajmy na indywidualizację zajęć i stosujmy narzędzia, które są dostosowane dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i do specyfiki prowadzonych obecnie zajęć.